ESMÂ İLE AHLÂKLANMAK - 5: ER-REZZÂK, EL-FETTÂH, EL-ALÎM, EL-KÂBID, EL-BÂSIT

Can Dostlar!

Esmâü’l-Hüsnâ yolculuğumuza devam ediyoruz. Rabbimizin güzel isimleri, yalnız dilimizle tekrar ettiğimiz kelimeler değildir. Her biri kalbimize bir ölçü, hayatımıza bir istikamet, ahlâkımıza bir güzellik kazandırır.

Bugün “ahlâka ahlâk katan” Esmâ ile Ahlâklanmak köşemize misafir olan güzel isimler şunlardır:

Er-Rezzâk, el-Fettâh, el-Alîm, el-Kâbıd ve el-Bâsit.

Bu isimler bize hayatın çok temel hakikatlerini hatırlatır:

Allah rızık verir; kul nimeti sahiplenmez, şükreder ve paylaşır.
Allah kapılar açar; kul ümitsizliğe düşmez.
Allah her şeyi bilir; kul zanla hüküm vermez.
Allah daraltır ve genişletir; kul darlıkta isyanı, genişlikte şımarıklığı seçmez.

Kur’an’da Rabbimiz şöyle buyurur:

“Şüphesiz rızık veren, sağlam kuvvet sahibi olan ancak Allah’tır.”
(Zâriyât, 51:58)

Bu ayet, bugünkü yazımızın ana kapısını açar. Çünkü insanın en çok sınandığı alanlardan biri rızıktır. Rızık yalnız para değildir. Nefes rızıktır. Sağlık rızıktır. Akıl rızıktır. Zaman rızıktır. Aile rızıktır. Güven rızıktır. İman kapısının açık olması en büyük rızıktır.

ER-REZZÂK: RIZKIN GERÇEK SAHİBİNİ TANIMAK

Er-Rezzâk, rızkı sürekli veren, kullarına ihtiyaç duydukları imkânları ulaştıran, bütün canlıları gözeten Allah demektir.

İnsan çalışır, emek verir, alın teri döker. Fakat çalışacak bedeni, düşünecek aklı, kullanacağı zamanı, ekip biçeceği toprağı, soluyacağı havayı ve içeceği suyu kendisi yaratmamıştır.

Bu sebeple mümin, rızkı yalnız kendi becerisinin sonucu gibi görmez. Çalışır; fakat rızkı Allah’tan bilir. Gayret eder; fakat nimeti sahiplenmez. Kazanır; fakat şükretmeyi unutmaz.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Yeryüzünde hiçbir canlı yoktur ki rızkı Allah’a ait olmasın.”
(Hûd, 11:6)

Bu ayet, insana güven verir. Fakat bu güven tembelliğe çağrı değildir. Kur’an, insana çalışmayı, gayret etmeyi, helal kazanç aramayı ve verilen nimetin hesabını düşünmeyi öğretir.

Er-Rezzâk’ı tanıyan insan, rızık endişesiyle harama yönelmez. Başkasının hakkını gasp etmez. Ölçüde ve tartıda hile yapmaz. Zayıfın payını görmezden gelmez. Çünkü bilir ki rızkı veren Allah’tır; haramla çoğalan şey bereket değildir.

Rızık ahlâkı, yalnız kazanmakla değil, paylaşmakla da ilgilidir.

Allah verdiğinde kulun kalbi genişlemelidir. Kendisine verilen imkânı yalnız kendi çevresinde dolaştırmamalıdır. Sofrasında, sözünde, bilgisinde, malında ve zamanında başkalarına da hayır kapısı açmalıdır.

Bugün kendimize soralım:

Rızkı Allah’tan biliyor muyum; yoksa elimdekileri yalnız kendi başarım gibi mi görüyorum?

EL-FETTÂH: KAPILARI AÇAN, HAK İLE BÂTILI AYIRAN RAB

El-Fettâh, kapıları açan, hükmüyle hak ile bâtılı ayıran, kullarına çıkış yolları gösteren Allah demektir.

İnsan bazen hayatında kapılar kapanmış gibi hisseder. İş daralır, gönül sıkışır, çözüm görünmez, yollar tıkanır. Fakat kul bilir ki kapıları açan Allah’tır.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“De ki: Rabbimiz hepimizi bir araya toplayacak, sonra aramızda hak ile hükmedecektir. O, Fettâh’tır, Alîm’dir.”
(Sebe, 34:26)

Bu ayette el-Fettâh ismi el-Alîm ismiyle birlikte anılır. Çünkü Allah’ın açtığı kapılar bilgisizce, ölçüsüzce ve hikmetsizce değildir. O, hak ile hükmeder; neyin açılacağını, neyin kapanacağını en iyi bilendir.

El-Fettâh’ı tanıyan insan, ümitsizliğe teslim olmaz. Kapılar kapandığında isyanı değil, duayı; paniklemeyi değil, sabrı; harama yönelmeyi değil, helal çıkış yollarını arar.

Bazen kapanan kapı da rahmet olabilir.

İnsan bir şeyi çok ister; fakat o şey onun için hayırlı olmayabilir. Bazen Rabbimiz, bizi istediğimiz kapıdan değil, bizim bilmediğimiz başka bir kapıdan geçirir.

Kur’an şöyle bildirir:

“Kim Allah’a karşı sorumluluk bilinci taşırsa, Allah ona bir çıkış yolu açar ve onu ummadığı yerden rızıklandırır.”
(Talâk, 65:2-3)

Bu ayet, el-Fettâh isminin hayata bakan yönünü çok güzel gösterir. Takvâ ile yaşayan, yani Allah’ın sınırlarını gözeten kul için Rabbimiz çıkış yolları yaratır.

Fakat unutmayalım: Açılan kapı yalnız maddi imkân kapısı olmayabilir. Bazen anlayış kapısı açılır. Bazen sabır kapısı açılır. Bazen tövbe kapısı açılır. Bazen iyi bir dost kapısı açılır. Bazen insanın kalbine ferahlık kapısı açılır.

Bugün kendimize soralım:

Kapılar kapandığında Rabbime mi yöneliyorum, yoksa ümitsizlikle ölçüyü mü kaybediyorum?

EL-ALÎM: HER ŞEYİ BİLEN RAB

El-Alîm, gizliyi ve açığı, geçmişi ve geleceği, kalplerin içinden geçeni, insanın söylediğini ve sakladığını bilen Allah demektir.

İnsan sınırlı bilir. Bazen gördüğünü eksik görür, duyduğunu yanlış anlar, bilmediği hâlde hüküm verir. Bu yüzden Kur’an, insana bilmediği şeyin peşine düşmemeyi öğretir.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp; bunların hepsi ondan sorumludur.”
(İsrâ, 17:36)

Bu ayet, çağımız için çok büyük bir ahlâk ölçüsüdür. Bugün insanlar çoğu zaman duyduklarını araştırmadan aktarıyor, görmedikleri şey hakkında hüküm veriyor, zanna dayanarak insanları suçluyor.

Oysa el-Alîm’i tanıyan insan, her şeyi bilmediğini bilir.

Bilmediği yerde susmayı öğrenir.

Zanla hüküm vermekten sakınır.

Dedikoduya malzeme taşımaz.

Bir insanın kalbini okuyor gibi konuşmaz.

Kendi bilgisini mutlaklaştırmaz.

Allah’ın her şeyi bildiğini bilen kul, gizlide ve açıkta daha dikkatli olur. Çünkü insanlardan sakladığını Allah’tan saklayamaz. Kalbin niyetini de Allah bilir, dilin sözünü de Allah bilir, elin yaptığını da Allah bilir.

Kur’an şöyle buyurur:

“Göklerde ve yerde ne varsa Allah bilir. Allah her şeyi bilendir.”
(Hucurât, 49:16)

El-Alîm’i tanımak, insanı hem tevazuya hem sorumluluğa çağırır.

Tevazuya çağırır; çünkü kulun bilgisi sınırlıdır.

Sorumluluğa çağırır; çünkü Allah her şeyi bilmektedir.

Bugün kendimize soralım:

Bilmediğim konuda susmayı, bildiğim konuda adaletle konuşmayı başarabiliyor muyum?

EL-KÂBID: DARALTAN, TUTAN, SINIR KOYAN RAB

El-Kâbıd, dilediği zaman daraltan, tutan, kısan, kulunu darlıkla sınayan Allah demektir.

Hayat her zaman genişlik içinde geçmez. Bazen rızık daralır. Bazen beden yorulur. Bazen insanın gönlü sıkışır. Bazen imkânlar azalır. Bazen yollar yavaşlar.

Bu hâller insana ağır gelir. Fakat Kur’an bize darlığın da bir imtihan olduğunu bildirir.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Sizi biraz korku, açlık, mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltme ile mutlaka sınarız. Sabredenleri müjdele.”
(Bakara, 2:155)

Bu ayet, darlığın hayatın dışında değil, imtihanın içinde olduğunu öğretir.

El-Kâbıd’ı tanıyan insan, dar zamanda hemen isyana düşmez. Rabbine sığınır. Sebeplere sarılır. Sabırla yol arar. Darlığı, Allah’tan uzaklaşma sebebi değil; Allah’a yönelme vesilesi yapar.

Dar zamanlar insanı tanıtır.

Genişlikte şükür kolay görünür; fakat darlıkta sabır insanın iç dünyasını açığa çıkarır.

Darlıkta dilimiz bozuluyor mu?

Darlıkta harama yöneliyor muyuz?

Darlıkta insanlara haksızlık ediyor muyuz?

Darlıkta Rabbimize güvenimizi kaybediyor muyuz?

Kur’an, zorlukla birlikte kolaylık olduğunu hatırlatır:

“Şüphesiz zorlukla beraber bir kolaylık vardır. Gerçekten zorlukla beraber bir kolaylık vardır.”
(İnşirâh, 94:5-6)

El-Kâbıd ismi, insana her daralmanın sonsuza kadar sürmeyeceğini; darlığın içinde bile Rabbimizin bilgisi, hikmeti ve rahmeti bulunduğunu hatırlatır.

Bugün kendimize soralım:

Daraldığımda Rabbime mi yaklaşıyorum, yoksa umutsuzlukla kendimi mi tüketiyorum?

EL-BÂSIT: GENİŞLETEN, AÇAN, FERAHLIK VEREN RAB

El-Bâsit, genişleten, ferahlık veren, rızkı ve imkânı açan Allah demektir.

Darlığı Allah bildirdiği gibi, genişliği de Allah verir. İnsan bazen rızkının açıldığını, gönlünün ferahladığını, işlerinin kolaylaştığını, kapıların genişlediğini görür. İşte o zaman da başka bir imtihan başlar.

Çünkü darlık sabırla sınar; genişlik şükürle sınar.

Rabbimiz şöyle buyurur:

“Allah dilediği kimseye rızkı genişletir de daraltır da.”
(Ra‘d, 13:26)

Bu ayet, kulun rızık karşısındaki dengesini kurar. Daralınca ümitsizliğe düşmeyeceğiz; genişleyince de şımarmayacağız.

El-Bâsit’i tanıyan insan, genişlik zamanında Rabbini unutmaz. Nimet artınca kibirlenmez. Sofrası genişleyince kalbi daralmaz. İmkânı çoğalınca merhameti azalmaz.

Çünkü genişlik de bir emanettir.

Allah’ın verdiği imkân, insanın yalnız kendisini büyütmesi için değil; iyiliği büyütmesi içindir.

Kur’an şöyle buyurur:

“Rabbinin nimetine gelince; onu anlat.”
(Duhâ, 93:11)

Nimeti anlatmak, gösteriş yapmak değildir. Nimeti Allah’tan bilmek, şükretmek ve o nimeti hayra taşımaktır.

Genişlik zamanında insanın kalbi daha cömert olmalıdır.

Daha çok paylaşmalıdır.

Daha çok şükretmelidir.

Daha çok infak etmelidir.

Daha çok gönül almalıdır.

Daha çok sorumluluk hissetmelidir.

Bugün kendimize soralım:

Allah bana genişlik verdiğinde, ben bu genişliği kimin hayatına ferahlık olarak taşıyorum?

DARLIK VE GENİŞLİK ARASINDA KULLUK

Can Dostlar!

Bugün üzerinde durduğumuz bu beş güzel isim, insanın hayatını baştan sona kuşatır.

Er-Rezzâk bize rızkın gerçek sahibini tanıtır.

El-Fettâh kapıları açanın Allah olduğunu hatırlatır.

El-Alîm her şeyi bilen Rabbimizin huzurunda yaşadığımızı bildirir.

El-Kâbıd darlığın da imtihan olduğunu öğretir.

El-Bâsit genişliğin de şükür istediğini gösterir.

Unutmayalım:

Allah rızık verir; kul nimeti gasp etmez.

Allah kapı açar; kul ümitsizliğe teslim olmaz.

Allah bilir; kul zanla hüküm vermez.

Allah daraltır; kul sabrı öğrenir.

Allah genişletir; kul şükrü ve paylaşmayı çoğaltır.

Hayat bazen daralır, bazen genişler. Bazen kapılar kapanır, bazen beklemediğimiz yerden açılır. Bazen rızık çoğalır, bazen azalır. Fakat müminin yönü değişmemelidir.

Darlıkta sabır.

Genişlikte şükür.

Bilgide tevazu.

Rızıkta emanet bilinci.

Kapılar kapanınca dua.

Kapılar açılınca hamd.

İşte Esmâ ile ahlâklanmak, Rabbimizin güzel isimlerini hayatın her hâline ölçü kılmaktır.

Rabbimiz bizleri; rızkı O’ndan bilen, kapıları O’ndan bekleyen, bilgide haddini bilen, darlıkta sabreden, genişlikte şükreden, nimetleri hayra taşıyan kullarından eylesin.

Sağlıkla kalın, esen kalın, hoş kalın can dostlar.

Okunma Sayısı: 353